Przegląd zagadnień

Jakie są różne szkoły myśli ekonomicznej? 

Szkoły myśli ekonomicznej, lub po prostu szkoły ekonomiczne, to grupy idei, które wskazują, jak działa lub powinna działać gospodarka. Poszczególne szkoły (nie mówimy tu o szkołach w sensie kolegiów, instytutów czy uniwersytetów, ale jako o podejściu ekonomicznym) były zwykle nazwane od najwybitniejszego ideologa (ideologów), który ukształtował ich podstawy, a później zgromadził zarówno zwolenników, jak i krytyków. 

Od czasu powstania ekonomii powstało wiele różnego rodzaju szkół ekonomicznych. Niewątpliwie szkoły ekonomiczne ulegają ciągłym zmianom i ewolucji. Jednak powszechnie jako główne szkoły ekonomiczne wymienia się: szkołę merkantylistyczną, fizjokrację, szkołę klasyczną, szkołę neoklasyczną, marksizm, szkołę austriacką, keynesizm, monetaryzm, ekonomię instytucjonalną
i neoliberalizm.

Obok tych głównych szkół ekonomicznych istnieje wiele innych o mniejszej liczebności zwolenników i zasięgu. Jednocześnie niektóre szkoły ekonomiczne dały początek innym. Szkoły równoległe powstały na fundamentach poprzednich z różnicami w niektórych aspektach, i tak na przykład jak będziemy mogli się przekonać marksizm buduje na szkole klasycznej.

Która szkoła ekonomiczna jest lepsza?

Choć prawdą jest, że niektóre szkoły ekonomiczne z czasem stały się przestarzałe lub niekompletne, nie ma lepszych lub gorszych szkół ekonomicznych. Ostatecznie powinowactwo z jakąś szkołą ekonomiczną zależy zasadniczo od poglądów jej autora.  Ekonomista nie jest lepszy czy gorszy dlatego, że należy do określonej szkoły ekonomicznej. Niektóre szkoły kładą nacisk na instytucje, niektóre na politykę monetarną lub fiskalną, niektóre na wzrost gospodarczy, nierówności i tak dalej. Niektóre szkoły mają wyraźny komponent ideologiczny. To znaczy, że preferują jeden typ społeczeństwa od drugiego. Najważniejszą rzeczą jest zawsze zachęcanie do debaty pomiędzy nurtami myślowymi w sposób uargumentowany i uzasadniony. 

W jaki sposób niniejszy artykuł podchodzi do badania szkół ekonomicznych?

Głównym celem tego artykułu jest przedstawienie tych teorii, które przetrwały próbę czasu i które stanowią źródło informacji o obecnych wydarzeniach i polityce gospodarczej. Nie sposób pisać o zagadnieniach myśli ekonomicznej bez przedstawienia głównych ekonomistów przeszłości, czyli Adama Smitha, Davida Ricardo, Karola Marksa i J.M. Keynesa. Celem artykułu jest zbadanie pewnych ogólnych założeń ich teorii, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji dotyczących pracy jako centralnej osi prowadzenia analizy. Artykuł porusza również kwestie neoklasyków, monetarystów, instytucjonalistów i nowych szkół myśli ekonomicznych – z perspektywy ich głównych propagatorów.

Każda szkoła jest przedstawiana w historycznym kontekście jej powstania i analizowana według kryteriów logicznych, a nie ideologicznych. Z pedagogicznego punktu widzenia jest to znacznie ciekawsze, a jednocześnie umożliwia głębsze zrozumienie danej szkoły dzięki zastosowaniu podejścia logiczno-historycznego.

Dlaczego skupiamy się na pracy?

Praca jest jednym z najważniejszych tematów poruszanych w teoriach ekonomicznych. Nie mniej ważne jest to, że dochód z pracy jest głównym źródłem dochodów indywidualnych od czasów rewolucji przemysłowej. 

W ciągu ostatnich dziesięcioleci rynki pracy ulegały jednak zmianom. Udział kobiet w sile roboczej zwiększył się w niespotykanym dotąd stopniu, zmieniły się technologie, jak i podział dochodów,
a warunki pracy wydają się zmierzać w kierunku większej niepewności i złych warunków zatrudnienia. Aby zrozumieć dzisiejszą dynamikę pracy, niniejszy artykuł przyjmuje perspektywę historyczną, która pomaga nam zrozumieć ewolucję koncepcji pracy i jej wartości. Przedmiotowe rozważania rozpoczną się już od pierwszych uczonych, którzy rozpoczęli dyskusję na ten temat.

Dlaczego ważne jest poznanie (starych) szkół myśli ekonomicznej?

Chociaż współczesne teorie ekonomiczne są tymi, które rządzą obecnym systemem ekonomicznym, a więc i naszym życiem, nie pojawiły się one znikąd. Ogólnie rzecz biorąc, nowe teorie ekonomiczne stanowiły rozwinięcie dotychczas istniejących teorii lub próbę lepszej odpowiedzi na uporczywe niepowodzenia poprzedniej teorii, która po prostu mogła stać się przestarzała. Rzecz w tym, że teoria ekonomiczna nie ma innego “terenu do testowania” swoich racji niż rzeczywistość. Dlatego
w dziedzinie ekonomii nie ma lepszego sposobu na zrozumienie teraźniejszości niż spojrzenie
w przeszłość, co daje pełną i dokładniejszą perspektywę na obecne sprawy gospodarcze, a jednocześnie przygotowuje na konfrontację z rzeczywistością w przyszłości. Takie podejście w ostatecznym rozrachunku nie tylko pobudza zainteresowanie do dalszego zgłębiania tematu i jego historycznego rozwoju, ale także zapewnia czytelnikowi niezbędne zaplecze do zajmowania się bardziej zaawansowanymi bieżącymi wydarzeniami w ekonomii. 

Pierwsza szybka gra: dowiedz się, kim są ci faceci?

Słowa kluczowe

Niewidzialna ręka

Wartość użytkowa 

Wartość wymiany

Abstrakcyjna praca ludzka 

Społecznie niezbędny czas pracy 

Wartość nadwyżki 

Użyteczność 

Użyteczność krańcowa 

Iluzja monetarna 

Popyt zagregowany